Hij zei: Een persoon waarvan zijn dood is vastgesteld wordt in de richting van de qibla geplaatst, de ogen gesloten, de kaken vastgebonden zodat de kaakbotten niet slap worden en op zijn buik wordt een spiegel[1] of iets anders geplaatst, om te voorkomen dat de buik gaat zwellen. Voordat de overledene wordt gewassen wordt (het deel tussen) de navel en de knie bedekt.
Het is aanbevolen de overledene niet in de (open) lucht te wassen; op het moment van de wassing mag alleen de persoon die wast, bij de overledene aanwezig zijn. De gewrichten worden ontspannen indien dat handiger is voor de wasser en anders worden ze gelaten zoals ze zijn. De wasser wikkelt de handen in een doek en reinigt de onzuiverheden van de overledene, drukt zachtjes op de buik en verricht vervolgens de woedoh voor de overledene – gelijk aan de woedoh die men zelf verricht voor het gebed. Echter wordt er geen water in de mond of de neus van de overledene gedaan.[2] Als er enig vuil in zit, wordt het schoongemaakt met een stuk stof. Water wordt over het lichaam gegoten, beginnende met de rechterkant en de overledene wordt naar één van de zijkanten gekeerd zodat het water zich over de andere delen van het lichaam verspreid. Voor iedere wassing moet het water lotus bevatten. De lotus wordt gestampt en het schuim wordt gebruikt voor het wassen van het hoofd en de baard van de overledene. In alle gevallen wordt de overledene met voorzichtigheid behandelt. Warm water, loogkruid en azijn worden gebruikt als dat nodig is. Voor de derde wassing moet het water kamfer en wat lotus bevatten, maar niet helemaal lotus. Als er iets uit het lichaam van de overledene komt wordt de overledene tot vijf maal opnieuw gewassen en als er nog meer uit komt dan opnieuw tot zeven maal. Als er nog eens iets uit komt, dan wordt dat deel van het lichaam met katoen bekleed, maar als het mislukt eraan vast te zitten dan wordt pure klei gebruikt. De overledene wordt vervolgens droog geveegd met een stuk stof; de lijkwaden geparfumeerd met wierook en vervolgens wordt de overledene in drie witte stoffen gewikkeld en er dan goed in verpakt en daartussen parfum geplaatst.
Wanneer de overledene in de lijkwade gewikkeld is en in een shirt en een lendendoek, dan wordt de lendendoek op de huid gedragen en de shirt ongeknoopt (gelaten).[3] De uiteinden worden ingewreven met geurige poeder en de delen die toegepast zijn in de verrichting van soedjoed worden ingewreven met parfum en ook de beweegbare delen (van het lichaam). De overledene wordt behandelt als de bruidegom. Kamfer wordt in de ogen gedaan en de familie wordt niet geweigerd indien zij de wens uiten om de overledene te zien.
Wanneer er verzocht wordt om een kleine hoeveelheid van iets van de overledene, na al ingewikkeld te zijn, wordt de wassing niet herhaald. De overledene wordt weggedragen (in deze staat).
De vrouw wordt gewikkeld in vijf stukken doek: een shirt, een lendendoek, een omslagdoek en een sluier en een vijfde stuk stof wordt gebruikt om de dingen met elkaar te verbinden. Het haar wordt gevlochten in drie vlechten en aan de achterkant gelaten.[4]
Het is aanbevolen de overledene met spoed (naar de begrafenis te brengen) en het verdient de voorkeur om ervoor te lopen.[5]
Al-Tarbiʿ[6] is (ook aanbevolen, en dat is) het plaatsen (van de linkervoorkant van de baar[7]) op de rechterschouder en dan naar de achterkant richting de zijkant van de voet en (plaats dan de rechtervoorkant van de baar) op de linkerschouder door naar het einde van de voet.
Degene die de meeste aanspraak maakt op het leiden van het gebed over de overledene is de persoon waarvan het gewenst wordt het te leiden, vervolgens de emir,[8] dan de vader van de overledene, hoe hoog de opkomst ook is, dan de zoon, hoe laag de afstamming ook is, dan de dichtstbijzijnde familielid van de vaderskant.
Om het gebed te verrichten over de overledene wordt de eerste takbir uitgesproken en vervolgens opgevolgd door het reciteren van al-Hamdoelillah,[9] dan wordt de tweede takbir uitgesproken en gevolgd met het afsmeken van zegeningen op de Profeet صلى لله عليه و سلم, zoals het wordt afgesmeekt in de teshehoed en dan wordt de derde takbir uitgesproken en gevolgd door het uitspreken van smeekbeden voor zichzelf, zijn ouders, (alle) Moslims en ook namens de overledenen.
Het volgende mag gezegd worden indien men dat wenst: [“O Allah, vergeef degenen van ons die nog leven en die overleden zijn en degenen van ons die aanwezig zijn en degenen die afwezig zijn, onze jongeren en ouderen, mannen en vrouwen, waarlijk U bent bekend met onze laatste bestemming en rustplaats, waarlijk U bent tot alles in staat. O Allah, laat degene die U onder ons laat leven een leven volgens de Islam leiden en laat degene van onder ons die U laat sterven als een gelovige sterven. O Allah, de overledene is uw mannelijke dienaar, de zoon van uw vrouwelijke dienares. Hij zal bij U blijven en U bent de Enige beste om bij te blijven. Wij weten slechts goede dingen (over hem). O Allah, als hij goed is, vermeerder zijn goedheid, maar als hij slecht is, sla dan geen acht op zijn slechtheid. O Allah, verstook ons niet van zijn beloning en breng ons niet in verzoeking na hem.”][10]
De vierde takbir wordt dan uitgesproken en de Imam blijft even staan. De handen worden bij iedere takbir geheven.[11] Tot slot wordt er één tesliem aan de rechterkant uitgesproken.[12]
Als er één van de takbirs gemist wordt, mogen ze achter elkaar gemaakt worden. Echter, als de tesliem achter de Imam uitgesproken wordt zonder het inhalen van de gemiste takbirs, dan is er geen zonde begaan.[13]
De overledene wordt in het graf neergelegd via het voetgedeelte van het graf, indien dat gemakkelijk is voor de personen die de overledene neerleggen.
De vrouw wordt in het graf neergelegd, bedekt door een stuk stof. De mahram legt haar neer en anders (doen de) vrouwen (dat). Indien er geen vrouwen beschikbaar zijn, dan wordt ze door oude mannen neergelegd.[14]
De lijkwade wordt niet geknipt in het graf, maar (alle) knopen moeten los gemaakt worden. Gebakken steen, hout of iets dat in aanraking is geweest met vuur, worden niet in het graf gelegd.[15]
Wanneer het dodengebed gemist wordt, mag het over het graf van de overledene verricht worden. Wanneer de takbir vijf keer door de Imam uitgesproken wordt, geeft de ma-moem hier gevolg aan en spreekt de takbir hetzelfde uit.[16]
De Imam (die het dodengebed leidt) staat richting de borst van de overledene indien het een man is; maar indien de overledene een vrouw is, dan staat de Imam richting de middel.[17] Het dodengebed wordt niet over het graf van de overledene gebeden wanneer één maand voorbij is sinds overlijden.[18]
Wanneer de erfgenamen van de overledene onwillig zijn veel uit te geven voor wat betreft het dodenkleed, (dan moet er gezegd worden dat) dertig dirhams[19] aan waarde van het dodenkleed goed genoeg is. Wanneer de overledene een rijk persoon is, dan is de waarde van vijftig dirhams geschikt.
De verloren foetus wordt gewassen en erover gebeden wanneer het na vier maanden geboren wordt.[20] Wanneer het onduidelijk is of dat de verloren foetus mannelijk of vrouwelijk is, dan wordt er voor de foetus een naam gekozen dat voor zowel de man als de vrouw geschikt is.
Een vrouw mag haar man wassen. Het is toelaatbaar, indien noodzakelijk, dat de man zijn vrouw wast.[21]
De martelaar die op het slagveld sterft wordt niet gewassen of over gebeden en wordt begraven in dezelfde twee stukken kleding.[22] Materiaal van leder of wapens die bij de martelaar gevonden zijn, worden weggehaald. De martelaar die gedragen wordt, terwijl hij nog levensadem heeft, wordt gewassen en over gebeden.
De muhrim wordt met water en lotus gewassen, niet ingewreven met parfum en wordt in dezelfde twee stukken kleding (die hij aan had bij het overlijden) gewikkeld.[23] Iedere deel dat van het lichaam van de overledene valt wordt gewassen en ingesloten bij het inwikkelen. Wanneer de snor lang is, dan wordt deze getrimd en (de getrimde haren) worden bij de overledene gevoegd.[24]
Het is aanbevolen de familie van de overledene te troosten. Het is niet laakbaar om te huilen zo lang het niet gepaard gaat met gejammer en geweeklaag (voor de overledene).
Het is prijzenswaardig om voedsel te bereiden en naar de familie van de overledene te sturen. De rouwende behoort geen voedsel te bereiden om de mensen (die hun condoleances geven) te voeden.
Wanneer een vrouw overlijd terwijl er beweging van een kind gevoeld wordt in de baarmoeder, dan wordt de buik niet opengesneden.[25] Vroedvrouwen moeten zich haasten voor de bevalling van de baby.
Wanneer het dodengebed verricht moet worden op het moment van het fadjr gebed, dan wordt het dodengebed als eerst verricht. Wanneer het dodengebed op het moment van het maghrib gebed verricht wordt, dan wordt het maghrib gebed als eerst verricht.
De Imam bidt niet over een dief of een persoon die zijn eigen leven genomen heeft.[26]
Wanneer het dodengebed over een man verricht wordt, een vrouw en een kind, dan wordt de man recht tegenover de Imam geplaatst, de vrouw achter de man en het kind achter hen beiden.[27]
Indien zij alle drie begraven moeten worden in één graf, dan wordt de man gericht naar de qibla neergelegd, de vrouw achter hem en het kind achter hen beiden, maar elk van de drie wordt van de ander afgescheiden door een scheidende muur van aarde.
Wanneer een christelijke vrouw die zwanger is van een Moslim overlijdt, dan wordt zij tussen de Moslimbegraafplaats en de Christenbegraafplaats begraven.[28]
Een persoon die de begraafplaats betreedt, doet zijn schoenen uit. Het is mannen toegestaan de begraafplaats te bezoeken. Echter, het is verwerpelijk voor een vrouw om dat te doen.[29] Allah weet het beter.
[1] Ibn Qudamah legt uit dat een ijzeren object zoals een spiegel of iets dergelijks, op de buik wordt geplaatst om te voorkomen dat de buik gaat zwellen en wanneer een ijzeren object niet beschikbaar is dan wordt vochtige klei gebruikt. (Al-Mughni wal Sharh al-Kabir, deel 2, pag. 336) Abu Yaʿla legt uit dat de reden voor het plaatsen van een ijzeren object op de buik is om te voorkomen dat de buik gaat zwellen na het overlijden van de persoon. (Abu Yaʿla, Sharh, pag. 32b (2770))
[2] Dit is ook de zienswijze van abu Hanifah. Al-Shafiʿi heeft de zienswijze dat de mond van de overledene met water gespoeld mag worden en water in de neusgaten gedaan mag worden zoals het bij een levend persoon gedaan wordt. (Al-Mughni, deel 2, pag. 341)
[3] Dit toont de toelaatbaarheid aan van het wikkelen van de overledene in de lijkwade, een shirt en een lendendoek, hoewel het volgens ibn Hanbal aanbevolen is om hem in drie stukken van witte doeken te wikkelen, maar niet in een shirt of een tulband. Dit is ook het geval volgens de school van al-Shafiʿi. Volgens wat overgeleverd is van abu Hanifah is het aanbevolen de overledene te wikkelen in een lendendoek, een mantel en een shirt. (Al-Mughni, deel 2, pag. 346)
[4] Dit is ook de zienswijze van al-Shafiʿi. De rationalisten hangen de opinie aan dat het haar niet gevlochten moet worden, in plaats daarvan moet het haar aan beide kanten van de wangen losgelaten worden, vervolgens wordt de sluier erop toegepast. (Al-Mughni, deel 2, pag. 352)
[5] Dit is ook de zienswijze die door Malik en al-Shafiʿi aangehangen wordt. In tegenstelling hieraan hangt abu Hanifah de opinie aan dat het de voorkeur geniet achter de overledene te lopen. (Al-Mughni wal Sharh al-Kabir, deel 2, pag. 361. Al-Mughni, deel 2, pag. 354. Ibn Rushd, Bidayah, deel 1, pag. 233)
[6] Al-Tarbiʿ is de aanbevolen manier waarop de overledene weggedragen wordt naar de begrafenis, dat wil zeggen dat de overledene aan de vier kanten van de baar gedragen wordt, eenieder beginnend door de linkervoorkant van de baar op de rechterschouder te plaatsen, vervolgens gaat men naar de achterkant en plaatst men de linkerzijde van de baar weer op de rechterschouder. Dan wordt de rechter voorkant van de baar op de linkerschouder geplaatst, vervolgens gaat men naar de achterkant en plaatst men de rechterzijde van de baar weer op de linkerschouder. Het is volgens de soena aanbevolen dat vier mannen de overledene dragen en het is ook volgens de soena om de overledene middels alle vier de kanten van de baar te dragen. (Ibn Qudamah, al-Muqniʿ, deel 1, pag. 283. Al-Bahuti, Kashshaf, deel 2, pag. 127) Dit is ook de zienswijze van abu Hanifah en al-Shafiʿi. Volgens Malik, is er geen specifieke manier om de overledene weg te dragen. De overledene mag vanuit iedere gewenste kant gedragen worden. (Al-Mughni, deel 2, pag. 357. Al-Mughni wal Sharh al-Kabir, deel 2, pag. 359 & pag. 365-366)
[7] Een baar is in deze een lijkbaar, wat een draagbare of verrijdbare baar is voor een lijk. (Van Dale groot Woordenboek)
[8] Ibn Qudamah interpreteert de emir hier met als betekenis van Imam, mogelijk verwijzend naar “de leider” van de Moslimgemeenschap. Ibn Qudamah vermeld dat wanneer de emir niet voorhanden is, dan zijn aangewezen emir (provinciale gouverneur). Indien hij niet beschikbaar is, dan de plaatsvervanger in termen van het Imaamschap. Hij voegde eraan toe dat na het overlijden van al-Hasan, al-Husayn toestond dat Saʿid bin al-ʿAs (een aangewezen emir van Muʿawiyah voor al-Medina) om het dodengebed (Djannazah) te leiden. Vervolgens zei hij: Indien hij niet beschikbaar is, dan begeleid de hakim het. (Al-Mughni, deel 2, pag. 359-360) Merk op dat de emirs (provinciale gouverneurs) aangewezen werden door de Kalief en op jonge leeftijd van onder de andere verplichtingen leidden zij gebeden, bouwden moskeeën etc.
[9] Dit is ook de zienswijze van al-Shafiʿi. Abu Hanifah en Malik hebben de zienswijze dat er niet wordt gereciteerd uit de Koran, maar dat er veeleer smeekbeden worden uitgesproken in het Djannazah gebed. De opinie van Malik is dat Allah geprezen en verheerlijkt wordt na het uitspreken van de eerste takbir. (Ibn Rushd, Bidayah, deel 1, pag. 235. Al-Mughni, deel 2, pag. 362)
[10] Deze smeekbede wordt vermeld in de commentaar als onderdeel daarvan. (Al-Mughni, deel 2, pag. 363)
[11] Dit is ook de zienswijze van al-Shafiʿi. Abu Hanifah en Malik hebben de zienswijze dat de handen enkel bij de eerste takbir geheven worden. (Al-Mughni, deel 2, pag. 366. Ibn Rushd, Bidayah, deel 1, pag. 235)
[12] Volgens abu Hanifah en ook volgens de opinie van al-Shafiʿi is het wenselijk om twee tesliems uit te spreken, één aan de rechterkant en een ander aan de linkerkant, hoewel één tesliem acceptabel is. (Ibn Rushd, Bidayah, deel 1, pag. 236. Al-Mughni, deel 2, pag. 366)
[13] Dit is klaarblijkelijk volgens een overlevering van ibn Hanbal. Volgens een andere overlevering is het gebed niet acceptabel wanneer de gemiste takbirs niet gemaakt worden. Deze laatste zienswijze wordt aangehangen door abu Bakr en het is ook de zienswijze dat aangehangen wordt door Malik, al-Shafiʿi en abu Hanifah. (Tabaqat, deel 2, pag. 85. Al-Mughni, deel 2, pag. 369)
[14] De reden voor oude mannen om de overleden vrouw in het graf neer te leggen bij de afwezigheid van vrouwen, is volgens ibn Qudamah, omdat oude mannen minder seksuele driften hebben en worden veel minder in verleiding gebracht of onderworpen aan verleidingen. (Al-Mughni, deel 2, pag. 375. Abu Yaʿla, Sharh, p. 42a (2770))
[15] Volgens abu Yaʿla is het alleen verwerpelijk dat het graf van de overledene iets bevat dat geraakt is door vuur, omdat zoiets te doen een voorteken is voor vuur. (Abu Yaʿla, Sharh, pag. 43a, (2770))
[16] Volgens een andere zienswijze dat aangehangen wordt door abu Bakr, mag de ma-moem de takbir tot zeven keer herhalen achter de Imam. Deze laatste zienswijze wordt ook aangehangen door ibn Battah (s.387NH / 998 n. Chr.), abu Hafs al-ʿUkbari (s.387NH / 998 n. Chr.) en abu Yaʿla (s.458NH / 1066 n. Chr.). Het wordt gebaseerd op een andere overlevering van ibn Hanbal welke door abu Yaʿla als authentiek beschreven wordt. Volgens een andere zienswijze dat gebaseerd wordt op een derde overlevering, moet de Imam niet gevolgd worden wanneer het de vijfde takbir is. Deze zienswijze wordt aangehangen door abu Hanifah, al-Shafiʿi en Malik. (Tabaqat, deel 2, pag. 84-85. Al-Mughni, deel 2, pag. 383-386)
[17] Er zijn geen verschillen van opinie onder Hanbalis ten aanzien van de positie van de Imam zoals deze door al-Khiraqi beschreven wordt. Dezelfde opinie wordt door al-Shafiʿi aangehangen. Volgens abu Hanifah, staat de Imam richting de borst van de man of een vrouw. Volgens Malik staat hij richting de van middel van de man en bij de schouder van de vrouw. (Al-Mughni wal Sharh al-Kabir, deel 2, pag. 394-395)
[18] Dit is ook de zienswijze van al-Shafiʿi. Malik en abu Hanifah hangen de opinie aan dat het gebed over het graf alleen door naaste familieleden (wali) van de overledene verricht mag worden, die het gebed gemist hebben. Volgens abu Hanifah mag het gebed verricht worden tot na drie dagen dat de overledene begraven is. (Al-Mughni, deel 2, pag. 381-387. Abu Yaʿla, Sharh, pag. 43a (2770))
[19] Abu Yaʿla wijst erop dat de vermelding van dertig dirhams aan waarde voor het dodenkleed goed genoeg is voor een arme persoon en vijftig dirhams voor een rijk persoon, is slechts van toepassing voor de tijd van al-Khiraqi. (Abu Yaʿla, Sharh, pag. 45a (2770))
[20] Dit is het geval bij de baby die niet gehuild heeft bij geboorte. Malik en de rationalisten hebben de zienswijze dat er niet over de verloren foetus gebeden mag worden tenzij er gehuil bij de geboorte is waargenomen. Beide opinies worden toegeschreven aan al-Shafiʿi. (Al-Mughni, deel 2, pag. 389. Abu Yaʿla, Sharh, pag. 45a (2770))
[21] Ibn Qudamah wijst erop dat de statement van al-Khiraqi dat het bij nood acceptabel is voor de man om zijn vrouw te wassen, betekent dat het acceptabel is wanneer er niemand anders dan hem is die haar kan wassen, maar wanneer het gedaan wordt terwijl iemand anders beschikbaar is dan wordt dit als een verwerpelijke daad geacht. Twee overleveringen zijn van ibn Hanbal overgeleverd met betrekking tot of dat de man wel of niet zijn vrouw kan wassen. Volgens één overlevering welke de meest bekende opinie is in de school, mag de man zijn vrouw wassen na haar overlijden. Dit is ook de zienswijze aangehangen door Malik en al-Shafiʿi. Volgens de andere overlevering, wat ook de zienswijze is van abu Hanifah, kan de man niet zijn vrouw wassen. (Al-Mughni, deel 2, pag. 390)
[22] Deze zienswijze wordt volgens abu Yaʿla gebaseerd op een authentieke overlevering van ibn Hanbal. Het is ook de zienswijze van al-Shafiʿi. Volgens een tweede overlevering, wat de zienswijze is die door abu Bakr wordt aangehangen, mag de martelaar die op het slagveld sterft niet gewassen worden, maar er mag wel over hem gebeden worden. Deze zienswijze verdient de meeste voorkeur volgens zijn leraar al-Khallal. Het is ook de zienswijze van abu Hanifah en Malik. Volgens een derde overlevering is het gebed over de martelaar in zo’n geval optioneel. (Tabaqat, deel 2, pag. 85. Al-Mughni, deel 2, pag. 394-395)
[23] Dit is ook de zienswijze van al-Shafiʿi. Malik en abu Hanifah hangen de zienswijze aan dat de muhrim na het overlijden precies dezelfde behandeling ondergaat als die van een niet-muhrim in termen van het wassen en inwikkelen enzovoorts. (Al-Mughni, deel 2, pag. 400. Abu Yaʿla, Sharh, pag. 47b (2770))
[24] Malik en abu Hanifah zijn van mening dat niets van de overledene geknipt moet worden. (Al-Mughni, deel 2, pag. 403) Volgens één van de twee opinies van al-Shafiʿi, moet er niks geknipt worden wanneer de snor lang is. (Abu Yaʿla, Sharh, pag. 48b (2770))
[25] Het moet opgemerkt worden dat volgens de al-Shafiʿi school, de buik niet opengesneden mag worden indien de foetus mogelijkerwijs zal leven. (Al-Mughni, deel 2, pag. 410) Abu Hanifah is ook van mening dat de buik niet opengesneden mag worden. (Abu Yaʿla, Sharh, pag. 50a (2770))
[26] (Al-Sijstani, Kitab Masa-il, pag. 156) Al-Shafiʿi heeft de zienswijze dat er over iedere moslim gebeden wordt door de Imam of anderen. (Al-Mughni, deel 2, pag. 415. Abu Yaʿla, Sharh, pag. 50b (2770))
[27] Dit is de zienswijze van al-Khiraqi dat waarschijnlijk gebaseerd is op een overlevering van ibn Hanbal. Echter, ibn Qudamah vermeld dat volgens een overlevering van ibn Hanbal, de man recht tegenover de Imam gelegd wordt, het kind achter de man en de vrouw achter hen beiden richting de qibla. Deze laatste zienswijze wordt door abu Hanifah en al-Shafiʿi aangehangen. (Al-Mughni, deel 2, pag. 418)
[28] Abu Yaʿla citeert een andere manier waarop een christelijke vrouw die zwanger is van een Moslim begraven kan worden, dat is dat zij begraven kan worden met haar rug richting de qibla, omdat het gezicht van de foetus in haar buik richting haar rug kijkt, met als resultaat dat de foetus zich in de richting van de qibla bevind. (Abu Yaʿla, Sharh, pag. 52b (2770))
[29] Verschillende overleveringen zijn van ibn Hanbal overgeleverd over of dat vrouwen wel of niet de begrafenis mogen bezoeken. Volgens één overlevering is het verwerpelijk om dat te doen. Volgens een andere overlevering is het niet verwerpelijk. (Al-Mughni, deel 2, pag. 424-425)
